Κριτική από την Κάτια Σωτηρίου
Ημερομηνία Δημοσίευσης 1/2/2026 στο mytheatro.gr
Η παράσταση «Ο τελευταίος Γιάνκης» που σκηνοθέτησε η Αγγελική Καρυστινού στο Θέατρο Μικρό Γκλόρια φωτίζει μια λιγότερο γνωστή, αλλά βαθιά αποκαλυπτική πλευρά του Άρθουρ Μίλλερ. Μακριά από τη δραματουργική ένταση και τις μεγάλες συγκρούσεις άλλων έργων του, εδώ ο συγγραφέας επιλέγει τη χαμηλόφωνη σύγκρουση, εκείνη που εκτυλίσσεται μέσα στα πρόσωπα και στις κοινωνικές τους μνήμες.
Το κοινωνικό πλαίσιο του έργου είναι απολύτως καθοριστικό. Ο Μίλλερ τοποθετεί τους ήρωές του σε ένα ψυχιατρικό ίδρυμα, έναν χώρο που λειτουργεί όχι μόνο ως τόπος θεραπείας, αλλά και ως μεταφορά. Εκεί συναντιούνται άνθρωποι που, παρότι προέρχονται από διαφορετικά κοινωνικά στρώματα, έχουν καταρρεύσει κάτω από το βάρος των προσδοκιών και των κοινωνικών ρόλων που τους επιβλήθηκαν. Η ψυχική ασθένεια δεν παρουσιάζεται ως ατομικό πρόβλημα, αλλά ως σύμπτωμα μιας κοινωνίας που μετρά την αξία του ανθρώπου αποκλειστικά με όρους επιτυχίας, χρησιμότητας και οικονομικής ισχύος.
Ο «τελευταίος Γιάνκης» του τίτλου δεν είναι ένας ήρωας με την παραδοσιακή έννοια. Είναι ένας άνθρωπος που κουβαλά μια ιστορική ταυτότητα χωρίς να μπορεί να την ενσαρκώσει. Η καταγωγή του, το όνομα, το οικογενειακό παρελθόν λειτουργούν περισσότερο σαν βάρος παρά σαν προνόμιο. Η παράσταση που έστησε με απλότητα αλλά ενσυναίσθηση η Αγγελική Καρυστινού αναδεικνύει με καθαρότητα αυτή τη διάσταση: την αδυναμία του σύγχρονου ανθρώπου να ανταποκριθεί σε έναν μύθο που δεν του ανήκει πια, αλλά συνεχίζει να τον καθορίζει.
Το ψυχολογικό επίπεδο του έργου είναι εξίσου πυκνό. Οι ήρωες βρίσκονται σε μια κατάσταση εσωτερικής αναστολής. Σπάνια εκρήγνυνται, σπάνια διεκδικούν. Αντίθετα, μιλούν με παύσεις, με βλέμματα, με μισοτελειωμένες σκέψεις. Η παράσταση σέβεται αυτή τη δραματουργική οικονομία και δεν επιχειρεί να «γεμίσει» τα κενά. Αφήνει τη σιωπή να λειτουργήσει ως βασικό εκφραστικό εργαλείο, αποτυπώνοντας τη δυσκολία των χαρακτήρων να αρθρώσουν λόγο σε έναν κόσμο που τους έχει ήδη ορίσει. Η κατάθλιψη είναι μια ιδιαίτερα σύγχρονη ασθένεια, και το να είναι κανείς λυπημένος και φοβισμένος απέναντι στη ζωή αποτελεί σχεδόν μια λογική αντίδραση στον σύγχρονο κόσμο. Όπως επιμένει η Πατρίσια: «Όποιος έχει έστω και λίγη λογική, είναι αναγκασμένος να είναι καταθλιπτικός σ’ αυτή τη χώρα» Αλλά έχει δίκιο; Για να ζήσουν με πληρότητα, οι χαρακτήρες αυτοί πρέπει να μάθουν να αποδέχονται τις ευθύνες τους απέναντι στον εαυτό τους και στους άλλους και να δημιουργήσουν τους αναγκαίους δεσμούς που θα τους προσφέρουν μεγαλύτερο αίσθημα ασφάλειας. Η δομή του έργου αντιπαραβάλλει τη διστακτική συντροφικότητα των ανδρών με τις κοινές εξομολογήσεις των γυναικών ως συγκάτοικων στο ίδιο δωμάτιο, καταλήγοντας σε μια σύγκρουση που φανερώνει τόσο τις ανταμοιβές όσο και το τίμημα της αντοχής μέσα σε προβληματικούς γάμους. Κεντρικοί χαρακτήρες είναι ο Λιρόι Χάμιλτον, ο χωρίς φιλοδοξίες ξυλουργός, και η σύζυγός του Πατρίσια, της οποίας η διαύγεια μετά τη φαρμακευτική αγωγή θέτει υπό αμφισβήτηση την οικογενειακή ισορροπία, σε αντίθεση με την πιο παγιωμένη αποξένωση των Φρικ.
Σε θεματικό επίπεδο, το έργο καταγγέλλει τον τρόπο με τον οποίο οι κοινωνικές πιέσεις προς την επιτυχία οξύνουν την εσωτερική αναστάτωση, παρουσιάζοντας τις ψυχικές δυσκολίες όχι ως μεμονωμένες παθολογίες αλλά ως απόρροια ασύμβατων προσδοκιών και έμφυλων ρόλων, χωρίς να καταλήγει σε έναν απλουστευτικό αισιόδοξο τόνο ή σε άκριτη επιβεβαίωση των θεσμικών λύσεων. Όπως βρίσκονται τώρα, ο καθένας είναι βαθιά μόνος — οι σύζυγοι αποκομμένοι από τις συζύγους τους και κάθε ζευγάρι σε έντονη αντίθεση με το άλλο. Η παράσταση ακολουθεί αυτή τη γραμμή με συνέπεια, χτίζοντας έναν κόσμο εύθραυστο, γεμάτο ενοχή, αμηχανία και σιωπηλές ρωγμές.
Το ήσυχο δηλητήριο του κειμένου του Μίλερ βρίσκει τον χώρο να αναπνεύσει χάρη στην απλότητα της παραγωγής. Στη σκηνή δεσπόζει ένα τραπέζι πινγκι πόνγκ, και καρέκλες, που εντείνουν τόσο την αίσθηση του θεάτρου δωμάτιου, αλλά και την διαρκή ανταλλαγή λόγων και σκέψεων που χτίζει ο Αρθουρ Μιλλερ με το κείμενο του. Η διακριτική σκηνοθεσία της Καρυστινού αποτελεί ιδανικό συμπλήρωμα του πυκνού και καίριου διαλόγου και, σε συνδυασμό με το λιτό και ανεπιτήδευτο σκηνικό, αναδεικνύει τις αξιοσημείωτες ικανότητες των ηθοποιών.
Ο Πέρης Μιχαηλίδης στον ρόλο του Λέρουι αποδίδει με λεπτότητα έναν άνθρωπο παγιδευμένο ανάμεσα στην κοινωνική του καταγωγή και στην προσωπική του κατάρρευση. Επιλέγει μια εσωτερική, σχεδόν αποσυρμένη γραμμή ερμηνείας, αποφεύγοντας κάθε εύκολη δραματοποίηση. Η δύναμή του βρίσκεται στη συγκράτηση: στον τρόπο που το σώμα μοιάζει μόνιμα ελαφρώς σκυφτό, σαν να κουβαλά ένα βάρος αόρατο αλλά μόνιμο, και στη φωνή που σπάνια υψώνεται, ακόμα και στις στιγμές έντασης. Ο Λιρόι του δεν είναι ένας άνθρωπος «σπασμένος», αλλά ένας άνθρωπος που έχει κουραστεί να αποδεικνύει την αξία του, και αυτή η κόπωση διαπερνά κάθε του κίνηση.
Στον ρόλο της κας Χάμιλτον, η Ναταλία Στυλιανού δίνει μια έντονα ταραγμένη ερμηνεία, χτίζοντας έναν χαρακτήρα σε συνεχή εσωτερική διαπραγμάτευση. Η κα Χάμιλτον της δεν είναι σταθερός άξονας, αλλά μια γυναίκα που προσπαθεί να ξαναβρεί τον εαυτό της, κόβοντας τα χάπια και αναζητώντας ισορροπία μέσα από την επαφή με τους άλλους και μέσα από μια λογικότερη αποδοχή της πραγματικότητας. Η προσπάθειά της να εμψυχώσει την κα Φρικ, την ώρα που τη βλέπει να βυθίζεται, αποκτά ιδιαίτερη συναισθηματική ένταση, καθώς πίσω από τη φροντίδα διακρίνεται και ο φόβος της προσωπικής της κατάρρευσης.
Η Μένη Κωνσταντινίδου αποδίδει με εξαιρετική ακρίβεια έναν χαρακτήρα παγιδευμένο ανάμεσα στην κοινωνική ευγένεια και την ψυχική αποσύνθεση. Η ερμηνεία της ισορροπεί ανάμεσα στην ευθραυστότητα και την απόγνωση, με μικρές, νευρικές χειρονομίες και ένα βλέμμα που συχνά μοιάζει να ζητά επιβεβαίωση. Δεν «παίζει» την ψυχική ασθένεια, αλλά τη βιώνει σκηνικά ως μια συνεχή προσπάθεια αυτοσυγκράτησης.
Ο Βαγγέλης Ψωμάς ως κος Φρικ προσφέρει μια σταθερή ταραγμένη ερμηνεία μεγάλης ακρίβειας. Ο χαρακτήρας του εκφράζει την αμηχανία του «κανονικού» ανθρώπου μπροστά στην ψυχική κατάρρευση του άλλου, και ο ηθοποιός το αποδίδει μέσα από την έντονη νευρικότητα που του προκαλεί η άβολη θέση του, βλέμματα και μια διαρκή αίσθηση αδυναμίας επικοινωνίας.
Κριτική από την Τώνια Καράογλου
Ημερομηνία Δημοσίευσης 08 Ιανουαρίου 2026 στο athinorama.gr.
Στο σχετικά άγνωστο —και από τα τελευταία— έργα του Άρθουρ Μίλλερ, η δράση συγκεντρώνεται στην αίθουσα αναμονής ενός ψυχιατρικού ιδρύματος. Εκεί συναντιούνται δύο άνδρες -καθώς νοσηλεύονται οι σύζυγοί τους-, άνθρωποι από διαφορετικές τάξεις, που πρεσβεύουν διαφορετικά συστήματα αξιών και αντιπροσωπεύουν διαφορετικά "πρόσωπα" της Αμερικής. Με αρκετό χιούμορ, ο συγγραφέας δεν παύει να πραγματεύεται τις σταθερές θεματικές της δραματουργίας του, με κυρίαρχη τη θέση του ανθρώπου απέναντι στο καπιταλιστικό σύστημα, όπως εκφράζονται μέσα από δίπολα: αποτυχία/επιτυχία, κέρδος/ηθική, άνθρωπος/σύστημα κλπ.
Ο Λιρόι είναι άνθρωπος της εργατικής τάξης, ξυλουργός, έντιμος και με ηθικές αξίες. αντιλαμβάνεται την τέχνη του ως κάτι "ιερό", σημαντικό, και δεν θέλει να την ευτελίσει στο βωμό του κέρδους. Αντίθετα, ο κύριος Φρικ, επιτυχημένος επιχειρηματίας, αντιμετωπίζει τη ζωή και τους ανθρώπους με γνώμονα το κέρδος. Οι γυναίκες τους νοσηλεύονται με κατάθλιψη, καθώς και οι δύο νιώθουν τις προσδοκίες και τα θέλω τους να βουλιάζουν: η Πατρίσια παλεύει με την οικονομική ανασφάλεια, ενώ η Κάρεν, παρά την άνετη ζωή της, έχει να αντιμετωπίσει έναν μάλλον ρηχό άνδρα, αδιάφορο και επικριτικό, που δεν αναγνωρίζει ούτε τις επιθυμίες ούτε την προσωπικότητά της.
Η Αγγελική Καρυστινού έχει παραδώσει μία παράσταση με ωραία ενέργεια και φυσικές ερμηνείες, ειδικά από τον Πέρη Μιχαηλίδη (Λιρόι): είναι χαμηλόφωνη αλλά μεστή, γεμάτη εμπειρία και ουσία, χωρίς τίποτα περιττό. Η Ναταλία Στυλιανού στέκεται ισάξια δίπλα του, χαρίζοντας μια πληθωρική και έντονη Πατρίσια, με πολύ καλή επικοινωνία μεταξύ τους. Στο δεύτερο ζευγάρι ο Βαγγέλης Ψωμάς ερμηνεύει χαρακτηριστικά έναν άνδρα "εγκλωβισμένο" στην ατσαλάκωτη φιγούρα του πλούσιου και επιτυχημένου, ενώ η Μένη Κωνσταντινίδου επιδεικνύει ευαισθησία, ίσως όμως εμφανίζει το ρόλο της -μία γυναίκα με καλλιτεχνικές ανησυχίες που δεν βρίσκουν αποδοχή- κάπως αφελή. Ωραία η σκηνογραφική λύση του τραπεζιού του πινγκ πονγκ (Γιώργος Λιντζέρης): εικονοποιεί τη δραματική σύγκρουση, ενώ δίνει σκηνική κινητικότητα σε ένα έργο κυρίως λόγου και αντιπαραθέσεων.
