Συνέντευξη με τη Ναταλί Χατζηαντωνίου
Δημοσίευση στο efsyn.gr στις 18.01.2026
«Το αμερικανικό όνειρο μετατράπηκε σε παγκόσμια ιδεολογία κατανάλωσης»
Ο -για λίγες ακόμα παραστάσεις- «Λιρόι» στον «Τελευταίο Γιάνκη» του Άρθρου Μίλερ, που με τη σκηνοθεσία της Αγγελική Καρυστινού παρουσιάζεται στο «Μικρό Γκλόρια», εξαιρετικός όσο και διακριτικός ηθοποιός, σκηνοθέτης και δάσκαλος υποκριτικής εξηγεί γιατί το θέατρο είναι εκτός από πολλά άλλα και «καταφύγιο για ρημαγμένες από τον κοινωνικό κομφορμισμό ψυχές».
Διακριτικός, σκεπτόμενος, με τον κοσμοπολιτισμό, τη συνειδητοποίηση και τη μελαγχολία της Αλεξάνδρειας στο dna του -άρα και του Ντάρελ και του Τσίρκα, όπως τους αναφέρει ο ίδιος- ο Πέρης Μιχαηλίδης, σπουδαίος σκηνοθέτης, ηθοποιός και δάσκαλος υποκριτικής, δεν ξοδεύεται «μες στην πολλή συνάφεια του κόσμου». Πρέπει να έχει ένα σοβαρό κίνητρο για να μιλήσει. Κι αυτό είναι εν προκειμένω ο ρόλος του αξιοπρεπούς, συνεπούς «Λιρόι» στον «Τελευταίο Γιάνκη» του Αρθουρ Μίλερ, στην παράσταση που σε σκηνοθεσία Αγγελικής Καρυστινού παίζεται στο «Μικρό Γκλόρια» για λίγες μόνον ημέρες ακόμα. (Παραστάσεις: Τετάρτη και Πέμπτη 21.00).
Από τα τελευταία και πιο ώριμα έργα του Αρθουρ Μίλερ (1915-2005), ο «Τελευταίος Γιάνκης» (1993) είναι αυτός ο Λιρόι, απόγονος του ιστορικού συντάκτη των Federalist Papers Αλεξάντερ Χάμιλτον και ξυλουργός ο ίδιος, που αρνείται να προδώσει τις ηθικές του αξίες ακόμα κι όταν η εύπορης καταγωγής σύζυγός του, Πατρίσια, βυθίζεται στην κατάθλιψη επειδή βλέπει τα όνειρά της να καταρρέουν. Ο Μίλερ αποδομεί το αμερικανικό όνειρο και μαζί το καπιταλιστικό μοντέλο, δεν χαρίζεται σε κανέναν ήρωά του, ούτε τον πιο ακέραιο, και υφαίνει ένα πολυεπίπεδο σχόλιο πάνω στην υπαρξιακή αγωνία, τη μοναξιά, την ψευδαίσθηση της επιτυχίας, το «ήθος» του χρήματος, την ασφυκτική περιχαράκωση του ατόμου στον πυρήνα της «ιεράς» οικογένειας, τη συλλογική απάθεια και την υποτίμηση της ανθρώπινης ζωής από ένα αδηφάγο σύστημα. Διαχρονικό έργο ο «Τελευταίος Γιάνκης», όπως και ήδη «κλασικός» πια ο Μίλερ, που δεν ζει βέβαια για να δει πού οδηγήθηκαν η χώρα του και ο κόσμος... Το επισημαίνουμε εξ αρχής στον Πέρη Μιχαηλίδη.
● Πρωταγωνιστείτε στον «Τελευταίο Γιάνκη» στην Ελλάδα τού σήμερα: θεωρείτε ότι το αμερικανικό όνειρο που αποδομεί ο Μίλερ έχει πλέον μετατραπεί σε ένα παγκόσμιο, νεοφιλελεύθερο αφήγημα;
Η υπόσχεση του αμερικανικού ονείρου για κοινωνική άνοδο κι εν τέλει επιτυχία μέσα από τη σκληρή εργασία μετατράπηκε σε παγκόσμια ιδεολογία κατανάλωσης μέσα από το νεοφιλελεύθερο αφήγημα. Η κοινωνική πρόθεση ότι ο καθένας όταν το θελήσει μπορεί να ανέβει και να πετύχει με στόχο την αυτοπραγμάτωση και την ατομική επιτυχία κυριαρχεί στον πλανήτη και νομιμοποιεί τις κοινωνίες δύο ταχυτήτων (φτωχοί-πλούσιοι). Ο Μίλερ στον «Τελευταίο Γιάνκη» αφηγείται την ιστορία τού συνειδητά «απέχοντος» από το αμερικανικό όνειρο, όπως του Λιρόι Χάμιλτον που εργάζεται σκληρά με όρους και προϋποθέσεις εξαιρετικά ανθρώπινες, βαθιά συναισθηματικές, πιστεύοντας στην κοινωνική δικαιοσύνη και όχι στη λατρεία του χρήματος.
● Μετά και τα γεγονότα στη Βενεζουέλα σκεφτήκατε μήπως ακόμα κι αυτός ο Μίλερ έχει ξεπεραστεί στις προβλέψεις του;
Η επέμβαση στη Βενεζουέλα έδειξε ότι αλλάζει άρδην η αντίληψη που είχαμε για τον παγκόσμιο χάρτη εφόσον το διεθνές δίκαιο πλέον αμφισβητείται. Ο Μίλερ έκανε μια μελαγχολική καταγραφή του αμερικανικού ονείρου, ένα ρέκβιεμ για την επιτυχία μέσω της φιλοδοξίας, των ατομικών επιλογών, τις άμετρης επιθυμίας για κατανάλωση και ιδιοκτησία που είναι βασικά συστατικά του «ονείρου»... Ο Μίλερ αφουγκράζεται κι ερμηνεύει κριτικά την εποχή του, ωστόσο η τωρινή συγκυρία έχει πλέον άλλους όρους όπου θα ισχύει μόνο το δίκαιο του ισχυρότερου.
● Η συλλογική απάθεια την οποία εντόπιζε πολύ εγκαίρως ο «Τελευταίος Γιάνκης» έχει εξελιχθεί σ’ έναν ζοφερό κανόνα ή διατηρείτε την αισιοδοξία σας;
Η αισιοδοξία και αφοσίωση στην ουτοπία και άλλους τόπους έμπνευσης και δημιουργίας της δεκαετίας του ’70, στην οποία και ανήκω, δεν με αφήνει στην παραιτηθώ στη συλλογική απάθεια που είναι πλέον ζοφερός κανόνας. Συντάσσομαι με το δίκαιο και τον αγώνα για την επικράτησή του.
● Στο έργο, τόσο ο Λιρόι όσο και η Πατρίσια, εκπρόσωποι διαφορετικών τάξεων, καταρρέουν ψυχικά. Θεωρείτε ότι ο Μίλερ μιλά για το αδιέξοδο του καπιταλισμού;
Το αμερικανικό όνειρο, αυτό που αρνήθηκε ο Μίλερ, είναι άμεσα συνδεμένο με τον καπιταλισμό και τα χαρακτηριστικά του. Ο Λιρόι είναι μετανάστης στη Νέα Αγγλία και προσπαθεί να επιβιώσει με τη γυναίκα του, όμως οι όροι της εργασίας (αρνείται να υπερκοστολογήσει την αξία της εργασίας του ως μαραγκός) τον οδηγούν σε οικονομικό αδιέξοδο με συνέπεια την ψυχική κατάρρευση της Πατρίσια.
● Εχετε πει ότι το βλέμμα σας διαμορφώθηκε με δεδομένο το γεγονός ότι γεννηθήκατε στην Αλεξάνδρεια. Πώς μεταφράζεται αυτό το «βλέμμα» σήμερα, στον τρόπο που διαβάζετε τα κείμενα και υποδύεστε τους χαρακτήρες; Ο πνευματικός σας κοσμοπολιτισμός βρίσκει χώρο ή ασφυκτιά;
Γεννήθηκα στην Αλεξάνδρεια κι αυτό καθόρισε το βλέμμα μου για πάντα. Η μελαγχολία και η σκωπτική διάθεση, παρακολουθώντας την εξέλιξη του κόσμου και των ανθρώπινων σχέσεων, είναι ένα γεγονός που με συνθλίβει, ωστόσο δεν μπορώ να μένω απαθής και αμέτοχος - επικαλούμενος την ιδιότητα του διανοουμένου. Οι πολιτικές εξελίξεις είναι ραγδαίες και κάθε φορά ζητείται επιτακτικά να πάρεις θέση, οι καιροί σε οδηγούν σε ξεκαθαρίσματα, ρήξεις με θέσεις και αποφάσεις απάνθρωπες για το σύνολο των ανθρώπων, η φτωχοποίηση αγκαλιάζει όλο και περισσότερο κόσμο, οι αντοχές λιγοστεύουν απέναντι σε όλα αυτά και δεν μπορώ να απέχω. Οπου μου δίνεται η δυνατότητα εκφράζω τις απόψεις μου κι αυτό δίνει μια άλλη διάσταση στον κοσμοπολιτισμό μου. Πλάι στο «Αλεξανδρινό κουαρτέτο» του Λόρενς Ντάρελ βρίσκονται οι «Ακυβέρνητες πολιτείες» και τα γραπτά του Αιγυπτιώτη Στρατή Τσίρκα.
● Παραμένετε εξαιρετικά διακριτικός, παρότι είστε και γνωστός και αναγνωρίσιμος. Τι λέει η επιλεγμένη σιωπή σας;
Το ότι είμαι γνωστός και αναγνωρίσιμος κι αυτό με φέρνει κοντά σε διαφορετικούς ανθρώπους είναι σημαντικό για μένα. Ομως είμαι αρκετά επιφυλακτικός στο να τοποθετούμαι επί παντός επιστητού για μια εφήμερη δημοσιότητα. Τελευταία ξαναδιάβασα το βιβλίο της Σούζαν Σόνταγκ «Η σημασία της σιωπής»,ένα κείμενο για τον πληθωρισμό της λεκτικής έκθεσης, το οποίο και συστήνω. Οταν, λοιπόν, το απαιτούν οι καταστάσεις και τα γεγονότα είμαι πάντα εκεί.
● Στη διαδρομή σας επιστρέφετε συχνά σε έργα που είναι πολιτικά, σκληρά ή άβολα. Είναι συνειδητή επιλογή ή προκύπτει από μια προσωπική ανάγκη να συνομιλείτε με την εποχή σας;
Πιστεύω ότι ένας καλλιτέχνης γενικά πρέπει να ερμηνεύει τη εποχή του. Με το «θέατρο Μηχανή» τη δεκαετία του ’90 μέχρι το ’15 παρουσίασα στη σκηνή έργα τού in yer face theatre – θέατρο στα μούτρα. Το απαιτούσε η ίδια η εποχή τότε. Αλλά και τώρα το μεταφέρω στους μαθητές μου μαζί με τα έργα του κλασικού ρεπερτορίου που θεωρώ ότι εκεί στηρίζεται η σωστή και ολοκληρωμένη θεατρική παιδεία. Το ‘23 ανέβασα, με τη χορηγία φίλων, τους «Dreamers», αφιερωμένο στον Μάη του ’68, στον αγαπημένο μου «Φούρνο», σε μετάφραση και διασκευή του Γιώργου-Ικαρου Μπαμπασάκη με τρεις εξαιρετικούς ηθοποιούς… και προχωράμε στο επόμενο «χτύπημα».
● Το θέατρο είναι για εσάς αναζήτηση και έρευνα ή στάση και υποδήλωση;
Το θέατρο είναι αναζήτηση, έρευνα, στάση και υποδήλωση και προσθέτω καταφύγιο για ρημαγμένες από τον κοινωνικό κομφορμισμό ψυχές.
Συνέντευξη με τον Γιώργο Σ. Κουλουβάρη
Δημοσίευση στο naftemporiki.gr στις 19.01.2026
«…ο Μίλερ επιμένει ότι υπάρχει ελπίδα, άρρηκτα συνδεδεμένη με την αγάπη»
Ο Λιρόι, ο «τελευταίος Γιάνκης», απόγονος του ιστορικού Χάμιλτον, εργάζεται ως ξυλουργός. Αρνείται να προδώσει τις ηθικές του αξίες και εκπροσωπεί με τη σιωπηλή του αξιοπρέπεια μια εποχή που χάνεται. Τον ερμηνεύει ξεχωριστά, ο ξεχωριστός Πέρης Μιχαηλίδης· μιλήσαμε μαζί του.
- Ο Μίλερ χαρακτηρίζει το έργο «κωμωδία για μία τραγωδία». Πώς βιώνετε εσείς αυτή τη λεπτή ισορροπία στη σκηνή;
- Ποια θεωρείτε ότι είναι, σήμερα, η πιο επίκαιρη διάσταση του έργου;
- Πώς προσεγγίσατε έναν χαρακτήρα που αντιστέκεται σιωπηλά, χωρίς μεγάλες εξάρσεις;
- Τι σημαίνει για εσάς ο όρος «αμερικανικό όνειρο» όπως αποδομείται στο έργο;
- Σε ποιο σημείο νιώθετε ότι ο θεατής ταυτίζεται πιο έντονα με τον χαρακτήρα σας;
- Υπάρχει κάποιο σημείο του έργου που σας συγκινεί ιδιαίτερα κάθε φορά που το παίζετε;
- Αν ο Λιρόι μπορούσε να απευθυνθεί στο κοινό σήμερα, τι πιστεύετε ότι θα του έλεγε;
